Imkeren op Molenakker

Mijn interesse in bijen en het gedrag van het bijenvolk waren voor mij de voornaamste reden om in 2014 een imkercursus te volgen.

Imkeren is een hobby waarbij je met beide benen in de natuur staat en niet alleen te maken hebt met het fascinerende leven van de honingbij maar ook met alles wat groeit en bloeit.

Het verschil tussen bijen en wespen

Bijen zijn sterk behaarde insecten en kunnen verdeeld worden in drie groepen: honingbijen, hommels en wilde bijen. De honingbij en de hommel leven in een volk of kolonie. De wilde bijen, in Nederland zo’n 350 verschillende soorten, leven alleen en worden ook wel solitaire bijen genoemd. Imkers hebben honingbijen in een bijenkast. Bijen leven van nectar en stuifmeel dat ze uit bloemen en planten halen.

Wespen zijn insecten met een smalle taille die alleen of in volken leven. Ze leven net als bijen van nectar en stuifmeel, maar ook van zoete dranken of etenswaren zoals limonade en jam.

Bijen komen je in principe niet lastig vallen tijdens de barbecue, wespen daarentegen pikken graag een graantje mee.

De laatste tijd zien we steeds vaker de hoornaar. Dit is een ‘super’ wesp die zo’n 3,5 centimeter lang kan worden en is daarmee ongeveer twee keer zo groot als de ‘gewone’ wesp.

Bestuiving

Zonder bijen gaat er een hoop natuur verloren en volgens berekeningen van Albert Einstein zou de mens nog maar vier jaar te leven hebben als de bijen uitsterven. Hier zit vast een kern van waarheid in: Bijen bestuiven 67 procent van alle planten. De bestuiving en vruchtvorming van veel landbouwgewassen gebeurt met de massale inzet van honingbijen.

Jaren geleden kenden de akkers en weilanden een zeer rijke biodiversiteit. In sommige gevallen kleurden de akkers blauw van de korenbloemen die het graan bijna verstikten. Heel af en toe kom je nog een akker tegen die opgevrolijkt wordt door het blauw van korenbloemen of het geel van boterbloemen. Door een veranderende akkerbouw en veeteelt zijn de akkers erg monotoom geworden. Door onder andere bemesting is het aantal wilde planten in weilanden sterk achteruitgegaan.

In tegestelling tot vroeger vormt het stedelijk gebied met alle bloeiende tuintjes vandaag de dag een belangrijk foerageergebied voor bijen.

Ook Molenakker heeft voor de bij een belangrijke functie. Honingbijen en de ‘wilde’ broertjes, de solitaire bijen en hommels zorgen voor de bestuiving van bloemen, struiken en bomen in het wijkpark, de tuinen en de bermen langs de Molenakkerdreef en het Smalbeekpad. Een goede bestuiving levert voldoende bessen en zaden op, die het voedsel zijn van onder andere vogels.

Het Bijenvolk

Na het afronden van de imkercursus heb ik van de gemeente toestemming gekregen om mijn bijenkasten in de achtertuin te plaatsen. De vliegopening zit aan de waterkant zodat de bijen over het water af- en aan vliegen. Momenteel heb ik hier twee volken staan en dat wil ik verhogen naar maximaal vier volken.

Een bijenvolk bestaat in de zomer uit een koningin en ongeveer 50.000 werkbijen, dit zijn de vrouwelijke bijen. Ook leven er in de zomer een paar honderd mannetjes bijen in het bijenvolk. Dit zijn de darren.

Een koningin is de spil van het volk en kan drie tot vijf jaar oud worden. In de zomer legt ze 1.500 tot 2.000 eitjes per dag. De koningin wordt één keer in haar leven door meerdere darren hoog in de lucht bevrucht en bewaart deze zaadcellen om haar verdere leven bevruchte eitjes te kunnen leggen.

Werkbijen ontstaan uit bevruchte eitjes. In de dracht periode zijn werkbijen de eerste 3 weken huisbij waarin ze huishoudelijk werk doen zoals cellen poetsen en larven voeden. De laatste drie weken zijn ze haalbij en verzamelen ze stuifmeel en nectar. In de zomer wordt een werkbij dus maar 6 weken oud. In de winter kunnen werkbijen 6 maanden oud worden en overleven zo de winter.

De enige taak van darren is om te paren met de koningin. Slechts een paar zijn daartoe in staat. Mocht het lukken dan sterven ze kort daarna. Darren komen uit een onbevrucht eitje en worden enkele maanden oud. Aan het begin van de herfst worden de darren door de werkbijen doodgestoken (de darrenslacht). Dit omdat ze alleen in de zomer nuttig zijn om een koningin te bevruchten en in de winter alleen maar extra mee eten.

Als de temperatuur circa 10 graden is vliegen de bijen uit om nectar, stuifmeel en water te halen. Dat doen ze tot een afstand van 3 tot 5 kilometer vanaf de kast.

De Imker

Bijen zijn heel intelligente dieren die zichzelf prima kunnen verzorgen en hoeven dus niet als andere dieren elke dag gevoerd te worden of van een schoon hok worden voorzien.

Imkeren is het begeleiden van het natuurlijke proces van het bijenvolk. De imker moet proberen zijn bijenvolk(en) in een optimale staat te hebben als er dracht is. De dracht is het aanbod van stuifmeel en nectar door bloemen, struiken en bomen. De drachtperiode voor bijen is van april tot eind juli. Verder bestaat imkeren uit het voorkomen van het natuurlijk zwermen of juist maken van een kunstzwerm op een moment dat het de imker uitkomt. Zwermen is de natuurlijke vorm van voortplanten van een bijenvolk. De oude koningin verlaat de kast met een deel van het volk, in het achtergebleven volk worden nieuwe koninginnen gekweekt. Indien de imker niet ingrijpt kunnen er nog een paar zwermen afvliegen en wordt het bijenvolk wel erg klein. Je kan het natuurlijke zwermen voor zijn door de koningin met een groot aantal bijen in een andere kast te plaatsen. De bijen zonder koningin gaan dan nieuwe koninginnen maken. Dit heet een kunstzwerm.

Het door de haalbijen binnengebrachte stuifmeel dient als eiwitbron voor de larven. De nectar wordt afgegeven aan de werkbijen die het opslaan in de raten. Om de houdbaarheid te verlengen worden er door de bijen enzymen en goede bacteriën aan de nectar toegevoegt. Door verdamping wordt de nectar ingedikt en omgezet tot honing. Als de honing voldoende is ingedikt worden de raten door de bijen verzegeld met wasdeksels. Dit is het wintervoer van de bijen.

Dit jaar heb ik in juni en in augustus een deel van de honingraten weggepakt en geslingerd. “Slingeren” is honing met een soort centrifuge uit de ramen halen. De bijen krijgen hier suikerwater voor terug. In juni heb ik 12 kilo lentehoning geslingerd en in augustus 17 kilo zomerhoning. Op de honingkeuring hebben zowoel de lente als zomerhoning een 9,6 als cijfer gekregen en daarmee het certificaat uitstekend.

Bijenprodukten

Na de imkercursus heb ik nog de cursus specialist bijenproducten gevolgd. Bijen produceren nog veel meer dan alleen honing. Zo is er bijenwas waar kaarsen van gemaakt worden maar ook lippenbalsem.

Veel van de bijenproducten hebben ook een heilzame werking en worden steeds vaker in de geneeskunde toegepast.

Propolis bijvoorbeeld wordt door de bijen aangemaakt en ingezet om kieren en gaten in het onderkomen dicht te ‘kitten’. Propolis is een sterk natuurlijk antibioticum en werkt onder andere goed bij brand en schaaf wonden.

Bijengif werkt positief op spieren, pezen en gewrichten en kan klachten bij MS en reuma verminderen.

Omdat honing kleine hoeveelheden stuifmeel (pollen) bevat kan het hooikoortsklachten verminderen. Door ruim voor het hooikoortsseizoen dagelijks een theelepeltje honing te pakken, bijvoorbeeld in je thee, wen je aan de pollen. Kies bij voorkeur voor lokale honing. Dan weet je zeker dat de bijen ook in aanraking zijn geweest met de boom of plant waarvoor je allergisch bent.

 

Zolang de voorraad strekt is honing beschikbaar. Een potje van 450 gram kost €4,50

Voor meer informatie: Marcel Scheerman, Standaardmolen 20